Print this page

Porozumienie CEPA - krótki rys historyczny Porozumienie CEPA (Closer Economic Partnership Arrangement) zostało podpisane przez przedstawicieli rządu Specjalnego Regionu Administracyjnego Hongkongu i Chińskiej Republiki Ludowej w dniu 29 czerwca 2003 roku w Hongkongu. W ceremonii podpisania tej istotnej umowy brali udział premier Chin Wen Jiabao i szef rządu SAR Hongkongu Tung Chee-hwa. Po podpisaniu porozumienia Premier Chin zapowiedział na konferencji prasowej, że umowa jest pierwszym krokiem w kierunku znacznego zbliżenia współpracy między stronami będącymi dwoma obszarami w ramach jednego państwa. Wypada podkreślić, że Hongkong jest czwartym partnerem handlowym Chin po Japonii, USA i Unii Europejskiej. Postanowienia tego dokumentu dotyczą trzech szerokich sfer działalności gospodarczej tzn. wymiany towarowej, współpracy w zakresie usług oraz w promowaniu inwestycji i zacieśnianiu dwustronnych powiązań gospodarczych. Duży wpływ na podjęcie rozmów z administracją w Pekinie w sprawie tego porozumienia odegrała Izba Handlowa Hongkongu, która w roku 2000 w opracowaniu pt. „Przystąpienie Chin do WTO i wpływ tego faktu na gospodarkę Hongkongu” wysunęła propozycję zainicjowania działań dla liberalizacji kontaktów gospodarczych z ChRL. Propozycję taką dyrektor Izby Eden Y. Woon przedłożył ponownie szefowi rządu Tung Chee-hwa w listopadzie 2001 roku. W tymże roku szef rządu Hongkongu uzyskał prawie natychmiastową zgodę Pekinu na rozpoczęcie negocjacji przyszłej umowy. Podpisanie porozumienia finalizuje intensywne konsultacje i negocjacje między stronami rozpoczęte w Pekinie w styczniu 2002 roku. Obecnie trwają dyskusje, organizowane są panele i seminaria mające przybliżyć, głównie przedstawicielom małych i średnich firm w HK zakres nowych możliwości, które stwarza podpisane porozumienie. Prowadzone są również prace nad ostatecznym i jednoznacznym zdefiniowaniem pojęć istotnych dla wprowadzenia zapisów umowy w życie. Według przewodniczącego Rady Rozwoju Handlu Hongkongu Petera Woo porozumienie CEPA jest najistotniejszym wydarzeniem od momentu wejścia ChRL do WTO, a dokument ten otwiera nowe możliwości aktywności gospodarczej na terenie Chin dla firm z Hongkongu. Może się stać również modelowym rozwiązaniem dla porozumień o liberalizacji wymiany handlowej z innymi obszarami regionu. Postanowienia umowy CEPA wchodzą w życie 1 stycznia 2004 roku. Niniejszy materiał przedstawia charakterystykę głównych zapisów dokumentu, jak i wstępną analizę potencjalnych efektów, które może ono przynieść. Podstawowym źródłem informacji był tekst porozumienia, analizy dokonywane przez Izbę Handlową Hongkongu i tutejszą Radę Rozwoju Handlu, jak i komentarze i opinie prasy fachowej. Charakterystyka podstawowych postanowień dokumentu Jak już wspomniano w czasie uroczystości podpisania dokumentu premier ChRL Wen Jiabao powiedział, że CEPA jest wyjątkowym dokumentem w ramach funkcjonowania modelu „Jeden kraj, dwa systemy” a jednocześnie respektującym postanowienia układu ChRL z WTO. Zakłada ona bowiem bliższą współpracę ekonomiczną między ChRL jako suwerennym państwem i Hongkongiem - Specjalnym Regionem Administracyjnym, który jest oddzielnym obszarem celnym. Dokument ten obejmuje tekst zasadniczego porozumienia i sześć aneksów. Sporządzony został w języku chińskim i jedynie ta wersja jest prawnie obowiązująca. Zasadniczy tekst obejmuje 23 artykuły, jego angielską wersję językową WEH przekazuje w załączeniu. Jak wspomniano postanowienia CEPA dotyczą trzech głównych obszarów działalności gospodarczej tzn: Handel towarami Handel usługami, Promowanie wzajemnego handlu i inwestycji. Handel towarami Obecnie obowiązuje w Chinach regulacja, że import maszyn, części i komponentów wykorzystywanych do produkcji eksportowej, jest zwolniony z cła i podatku VAT. Z tego też względu postanowienia CEPA odnoszą się tylko do towarów wywodzących się z Hongkongu i eksportowanych na rynek chiński jako miejsce ostatecznego przeznaczenia. W ramach porozumienia, ChRL zobowiązuje się, począwszy od 1 stycznia 2004 roku, stosować zerową stawkę importową na towary eksportowane z Hongkongu i odpowiadające wymogom definicji „miejsca pochodzenia”. Chodzi tu o listę ponad 270 grup towarowych objętych chińskim kodem towarowym. Do listy tej, szczegółowo określonej w tabeli nr 1 Aneksu nr 1 porozumienia CEPA, należą m.in. niektóre wyroby elektryczne i elektroniczne, wyroby z plastiku, papieru, tekstylia i odzież, produkty chemiczne, farmaceutyczne, zegarki, biżuteria, kosmetyki, wyroby metalowe itp. Listę głównych produktów załączono do niniejszego opracowania. W rezultacie około 90% wartości eksportu SAR Hongkong do ChRL będzie korzystało z zerowej taryfy celnej z dniem 1 stycznia 2004. Ponadto ChRL zgadza się zastosować, najpóźniej do dnia 1 stycznia 2006 roku, zerową stawkę celną, na wniosek lokalnych chińskich wytwórców, również w odniesieniu do innych wyrobów posiadających chińskie kody towarowe i spełniające wymogi, co do „miejsca pochodzenia”. Specjalny Region Administracyjny Hongkong zobowiązuje się natomiast do utrzymywania obowiązujących zerowych stawek celnych importowych w odniesieniu do towarów pochodzenia chińskiego i do nie narzucania jakichkolwiek restrykcji i ograniczeń na obrót tymi towarami. Strony uzgodniły, że prowadzona będzie dalsza dyskusja odnośnie dokładnego sprecyzowania definicji „miejsca pochodzenia” towarów objętych zerową stawką taryfową. Chodzi o precyzyjne sformułowanie, jaki towar uznaje się za „made in Hong Kong”. Mimo, że, jak wynika z pierwszych decyzji, różne rozwiązania będą przyjęte w tym względzie w zależności od typu produktu, intencją porozumienia CEPA jest stworzenie producentom z Hongkongu jeszcze większych możliwości dostępu do rynku ChRL. Jeśli chodzi o pozostałe towary to, mając na względzie spodziewane liczne aplikacje lokalnych producentów w tej sprawie, konieczne będzie równie szybkie określenie stosowanych reguł. Strony zadeklarowały również podjęcie współpracy dla uniemożliwienia nielegalnego obchodzenia ustalonych zasad. Strony uzgodniły też, że nie będą podejmować żadnych akcji antydumpingowych lub innych środków ochronnych w stosunku do towarów pochodzenia chińskiego lub z Hongkongu. Jednocześnie ChRL zobowiązało się do niestosowania kwot taryfowych na towary pochodzące z Hongkongu. Poza stawką zerową na produkty wytwarzane w Hongkongu, wprowadza się również pewne ułatwienia dla towarów w ramach kategorii „made in Hong Kong and/or trade by Hong Kong”. W związku z wejściem ChRL do Światowej Organizacji Handlu wielu wytwórców z Hongkongu, którzy ulokowali swoje zakłady wytwórcze w ChRL, chciałoby traktować ten kraj jak rynek wewnętrzny (ang. domestic market). Jednakże ich wysiłki w celu głębszego spenetrowania rynku natrafiają na bariery związane np. ze słabo rozwiniętą siecią dystrybucji w ChRL. Problemy występują również z terminowymi płatnościami jak i prawną ochroną własności intelektualnej. Porozumienie CEPA przewiduje, że firmy z Hongkongu będą się mogły również angażować w sferę dystrybucji. Oczekuje się, że bezpośrednim, korzystnym efektem wprowadzenia postanowień CEPA będzie wzrost konkurencyjności produktów z Hongkongu. Dotyczy to głównie tradycyjnych branż wytwórczości jak przemysł odzieżowy, jubilerski optyczny, choć duża część bazy wytwórczej tych branż już funkcjonuje w ChRL. Z pewnością pozytywny wpływ porozumienie będzie miało na eksport produktów farmaceutycznych, kosmetyków itp. W dalszej perspektywie oczekuje się, że zerowe stawki w eksporcie do ChRL mogą przyciągnąć do Hongkongu wytwórców towarów tzw. „high – value added” i umożliwić promowanie tychże branż dla tworzącej się w chińskim społeczeństwie klasy średniej. Wieloletnia reputacja Hongkongu, jako ośrodka wolnego handlu i aktywnego życia gospodarczego, w tym centrum profesjonalnie zorganizowanej wytwórczości, stwarza dodatkowe możliwości regionowi dla rozwoju produkcji towarów o dużej zawartości pierwiastka intelektualnego. Wpływ przewidywanych procesów na zmniejszenie bezrobocia będzie jednak bardzo umiarkowany, gdyż ewentualnie rozwijające się w Hongkongu branże wytwórczości oparte będą na wiedzy i kreatywności i nie będą miały charakteru masowej produkcji. W niedawnych badaniach dokonanych przez Trade Development Council of Hong Kong a dotyczących gustów konsumenckich klientów chińskiej klasy średniej, ponad połowa respondentów uznała wyroby rynkowe z Hongkongu za bardzo modne, o dobrej jakości odpowiadające oczekiwaniom chińskich klientów. Przy utrzymywaniu bazy wytwórczej towarów masowych w Chinach, oczekuje się, że produkcja krótkich serii o bardziej wyrafinowanej estetyce może znów rozwijać się w Hongkongu. Będzie ona kierowana do tego segmentu odbiorców CHRL, dla których cena przy zakupie jest elementem wtórnym w stosunku do jakości bądź kanonów mody. W 2002 roku wartość eksportu (j.ang. domestic export) Hongkongu na rynek chiński wyniosła 5,3 miliarda USD, z czego prawie 70% (3,7 miliarda USD) wróciło, po przetworzeniu, do Hongkongu. Zakładając, że pozostałe 1,6 miliarda w dużej części również stanowiło import zaopatrzeniowy dla produkcji eksportowej ChRL, wydaje się, że jedynie niewielka część hongkonskiego eksportu odczuje rzeczywiste korzyści z porozumienia. Praktycznie od podpisania porozumienia CEPA trwają w Hongkongu poważne dyskusje w różnych kręgach na temat wpływu jego postanowień na ożywienie gospodarki tego regionu. Panele z udziałem działaczy Izby Gospodarczej, Biura Handlu i TDC wskazują, że podjęcie produkcji w Hongkongu będzie usprawiedliwione, gdy konkretna branża spełnia następujące warunki: znacznie zyskuje na zniesieniu opłat celnych, ma ugruntowaną reputację, bądź produkt, którego „znak handlowy” uzasadnia wyższą do uzyskania cenę, produkt jest zaawansowany technologicznie, posiada wyszukany projekt, nie jest „labour intensive”, produkuje się krótkie serie, pod określone gusty konkretnych klientów. Wynika z tego, że jedynie produkty niszowe bądź wyroby tradycyjne, ale o najwyższym poziomie technologicznym i jakościowym mogą najbardziej skorzystać z CEPA. W konsekwencji, wydaje się, że Hongkong będzie mógł również przyciągnąć zagranicznych inwestorów w branżach, które wymagają mocnej ochrony własności intelektualnej. Odnosi się to, dla przykładu, do branż, w których nie można zakładać w ChRL firm ze stuprocentowym udziałem obcym. Chodzi tu, dla przykładu o takie gałęzie wytwórczości jak produkcja niektórych antybiotyków, elementów telewizji satelitarnej itp. Handel usługami Porozumienie CEPA przewiduje ułatwienia w dostępie do rynku ChRL dla czterech głównych grup usług tzn.: Bankowość Ubezpieczenia Usługi prawniczo-adwokackie Inne (oryg. mixed bag group), w tym: doradztwo w zarządzaniu, usługi konferencyjne i wystawiennicze, reklama i ogłoszenia, księgowość, obrót papierami wartościowymi, budownictwo i nieruchomości, usługi medyczne i dentystyczne, dystrybucja, logistyka, spedycja, magazynowanie i hurt, transport, usługi turystyczne, usługi audiowizualne. Dokładnie sprecyzowane preferencje udzielane przez ChRL poszczególnym grupom usług znalazły się w Aneksie nr 4 Porozumienia, natomiast podstawowe postanowienia w formie tabelarycznej przedstawiono w dalszej części niniejszego opracowania. Generalnie, umowa zakłada wcześniejszy dostęp dla firm z Hongkongu do rynku chińskiego w stosunku do generalnych zobowiązań ChRL w tym względzie wynikających z porozumienia z WTO. W wybranych branżach usług typu budownictwo, logistyka, transport, dystrybucja, usługi prawnicze liberalizacja idzie dalej niż wynika to z charakteru zobowiązań ChRL w stosunku do WTO. W celu skorzystania z dobrodziejstw postanowień CEPA, firma musi prowadzić swoją „zasadniczą działalność gospodarczą” (j. ang. substantive business operations) na terenie Hongkongu. Warunek ten jest spełniony, gdy podmiot gospodarczy odpowiada następującym wymogom: 1/ firma musi być zarejestrowana na bazie prawa Hongkongu, a działalność, którą zamierza prowadzić w ChRL, musi być zgodna z podstawowym kierunkiem statutowej działalności, 2/ firma opodatkowuje zyski w Hongkongu (bądź jest zwolniona na mocy lokalnego prawa HK z płacenia takiego podatku), 3/ firma zatrudnia w Hongkongu minimum 50% ogółem zatrudnionej kadry. Dodatkowo, firmy z różnych branż usługowych muszą spełnić bardziej szczegółowe wymogi, na przykład, co do minimalnego okresu funkcjonowania w danym obszarze działalności. Zwykle są to trzy lata, ale dla branż takich jak bankowość, ubezpieczenia, budownictwo i nieruchomości okres ten wynosi 5 lat. Nie ma natomiast żadnych ograniczeń narodowościowych, zatem udziałowcy mogą być obcymi osobami fizycznymi bądź prawnymi. Kategorii substantive business operations nie określa się również ilościowo, a jedynie proporcjonalnie w stosunku do całości działalności. Jest to istotne dla małych i średnich firm. Ważne jest również, że zagraniczne firmy zarejestrowane w Hongkongu i ich biura przedstawicielskie wyłączone są z działania postanowień porozumienia. Firma musi być założona zgodnie z wymogami lokalnej ustawy, zatem wszelkie biura typu liaison office, bądź zakładane tylko dla celów rejestracyjnych (popularnie zwane w języku angielskim mail box companies) również są wyłączone z postanowień porozumienia. Z punktu widzenia interesów Hongkongu, założeniem porozumienia CEPA jest pomoc małym i średnim firmom lokalnym, których jest ponad 90%, bez względu na to czy są one „czysto hongkongskie” czy mają zagranicznych właścicieli. Postanowienia CEPA odnoszą się zatem do wszystkich firm zajmujących się usługami, pod warunkiem, że prowadzą one „zasadniczy zakres swojej działalności” w Hongkongu. Jest to zatem zgodne z wymogami WTO w zakresie stosowanych rozwiązań w umowach o wolnym handlu, jak i z międzynarodowym charakterem gospodarki Hongkongu. Ten element jest często podkreślany przez lokalnych działaczy gospodarczych, gdyż jednym z głównych dylematów w trakcie negocjacji porozumienia CEPA była kwestia czy dokument ten jest zgodny z praktyką WTO. Ze względu na fakt, że ChRL stała się wiodącym miejscem produkcji wielu towarów, coraz większa liczba firm handlowych zaopatruje się na tym rynku. Jednocześnie, ze względu na rosnący postęp technologiczny i zwiększone zapotrzebowanie rynku - popyt na towary importowane w ChRL również rośnie. Biorąc pod uwagę wieloletnie doświadczenie w handlu międzynarodowym, firmy handlowe i zajmujące się hurtem z Hongkongu powinny odegrać szczególną rolę w pomocy firmom zagranicznym w dystrybucji ich towarów w ChRL, lub w pozyskiwaniu źródeł zaopatrzenia importowego. W świetle postanowień CEPA, firmy hurtowe z Hongkongu, które osiągały na przestrzeni ostatnich lat obrót roczny na poziomie co najmniej 30 mln USD, mogą tworzyć w ChRL firmy ze 100-procentowym udziałem własnym, natomiast firmy handlowe o obrocie rocznym minimum 10 milionów USD w przeciągu ostatnich trzech lat, są uprawnione do założenia firmy handlowej z całkowicie własnym udziałem. Oczekuje się, że korzyści z tego rozwiązania może odnieść 1200 lokalnych firm handlowych i prawie 60 dużych firm hurtowych. Ponadto, fakt, że firmy z Hongkongu będą mogły prowadzić handel i hurt w ChRL, z pewnością zwiększy ich siłę przetargową w negocjowaniu umów agencyjnych i dystrybutorskich z dostawcami międzynarodowych marek. W zakresie sprzedaży detalicznej próg rocznej sprzedaży określono na poziomie 100 milionów USD, co oznacza, że 25 dużych lokalnych sieci odpowiada temu wymogowi. Ponadto, porozumienie CEPA formalizuje możliwość zakładania własnych punktów detalicznych na terenie Prowincji Guangdong przez osoby posiadające prawo stałego pobytu w Hongkongu. Warto w tym miejscu podkreślić, że mimo masowego przenoszenia produkcji do ChRL, wiele firm lokalnych bardzo niechętnie angażowało się w działalność na terenie Chin. Wynikało to z braku możliwości sprawowania faktycznego nadzoru nad dystrybucją towarów, dochodziło zatem do licznych sporów co do nieterminowych płatności, oszustw i konfliktów przy podziale zysków. W chwili obecnej producenci z Hongkongu mający swoje zakłady w ChRL będą mogli bezpośrednio nadzorować dystrybucję wyprodukowanych towarów, bądź powiązać się z inną firmą z Hongkongu, działającą również na terenie Chin, a mającą doświadczenia w budowaniu i zarządzaniu siecią dystrybucyjną. Jednym z głównych działów gospodarki Hongkongu, który powinien odnieść poważne korzyści z porozumienia CEPA jest bankowość. Wspomniane porozumienie otwiera szersze możliwości działania małym bankom z Hongkongu, jak również stwarza zachęty dla chińskich instytucji finansowych do prowadzenia operacji w Hongkongu. Banki z Hongkongu reprezentują drugą, po Japonii, grupę finansową w ChRL. Według statystyk z maja 2003 banki te utworzyły 35 oddziałów w Chinach, głównie w części południowej kraju. Rozwój bankowości z Hongkongu w Chinach skutecznie ograniczał wymóg posiadania 20 miliardów USD aktywów. Aktywne banki o średniej wielkości nie miały możliwości rozwoju w tych warunkach.. Na mocy postanowień CEPA próg co do wymaganego poziomu posiadanych aktywów został obniżony do 6 miliardów dolarów, czyli znacznie mniej niż przewidują to warunki akcesji ChRL do WTO. Oznacza to, że na finansowy rynek Chin będzie mogło wejść osiem banków średniej wielkości, a inne będą mogły rozszerzyć swoją sieć. Istotne jest również to, że obniża się wymagania odnośnie prowadzenia rozliczeń w yuanach (RMB). Na mocy postanowień CEPA, aby prowadzić rozliczenia w yuanach bank musi wykazać się dwuletnią działalnością na rynku chińskim, natomiast ocenie finansowej nie będą podlegały poszczególne oddziały, ale całokształt działalności. Korzyści z porozumienia powinny również odczuć osoby fizyczne - profesjonaliści, aktualnie rezydenci Hongkongu. Specjaliści w zakresie obrotu papierami wartościowymi bądź zajmujący się ubezpieczeniami mogą aplikować o podjęcie działalności w ChRL, natomiast rezydenci mogą zdać egzamin kwalifikujący ich do pracy w ChRL. Ułatwienia w zakresie prowadzenia handlu i inwestowaniu Porozumienie przewiduje znaczne zacieśnienie współpracy w następujących dziedzinach: promowanie dwustronnego handlu i inwestycji, ułatwienia w zakresie procedur celnych, kwarantanna i kontrola towarowa, wspieranie działalności małych i średnich przedsiębiorstw, handel, przejrzystość i jednoznaczność regulacji prawnych. Ta część porozumienia jest kolejnym potwierdzeniem postępującej integracji między Hongkongiem a ChRL. Uzgodniono, dla przykładu, znaczne zintensyfikowanie promocji dwustronnego handlu i inwestycji, bliską współpracę w zakresie działania na rynkach trzecich, wzajemne wspieranie się w rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw. Istotne definicje obecnie uzgadniane 1/ Od 1 stycznia 2004 roku 273 kategorie towarów pochodzących z Hongkongu (oryg. goods of Hong Kong origin) będą eksportowane do ChRL przy zerowej stawce celnej Od 1 stycznia 2006 roku kolejne kategorie towarów będą tak samo traktowane. Obecnie trwają konsultacje nad zdefiniowaniem kluczowego elementu, jakim są zasady określenia miejsca pochodzenia towaru (oryg. Rules of Origin). 2/ W przypadku postanowień, dotyczących usług, strony wezmą pod uwagę sektorową specyfikę firm, przy określaniu kategorii „firma z Hongkongu” Zasady te są jasno sformułowane w przypadku banków bądź instytucji ubezpieczeniowych. Problemem jest kwestia jaką metodologię przyjmie się przy definiowaniu pojęcia „firma z Hongkongu” dla podmiotów z listy różnorodnych usług (ang. mixed bag services supplier). Praktyczne zdefiniowanie tych, jak i pomniejszych elementów porozumienia, jest przedmiotem dalszych uzgodnień dwustronnych w ramach powołanej komisji ekspertów. W opinii zamieszczonej w „South China Morning Post” w dniu 15 września b.r. Zastępca Sekretarza d/s Handlu, Przemysłu i Technologii Raymond Young Lap-moon przyznał, że niektórzy członkowie WTO mogą mieć wątpliwości co do definicji „firmy hongkońskiej”. Chodzi szczególnie o jednoznaczną interpretację sformułowania w języku angielskim substantive presence, mogą bowiem pojawić się obawy, żeby CEPA nie stała się rodzajem „tylnych drzwi” dla firm zagranicznych do preferencyjnego wejścia na rynek chiński i to w dodatku z pominięciem lokalnego biznesu. Pan Raymond Young poinformował jednocześnie, że do końca września, poza zdefiniowaniem omawianych pojęć, opracowane zostaną przepisy wykonawcze dla firm z Hongkongu zamierzających wejść na rynek chiński. Przed końcem roku dokument wraz z przepisami wykonawczymi zostanie przedłożony WTO do ostatecznej analizy i akceptacji. Podsumowanie Wśród chińskich działaczy gospodarczych dominuje opinia, że jednym z głównych efektów porozumienia CEPA będzie przyspieszenie rozwoju gospodarczego Hongkongu. Szczegółową analizę możliwego wpływu porozumienia prezentuje profesor Lu Jinyong, szef Centrum Badania Inwestycji Zagranicznych w Pekinie. Cytowany naukowiec wyraża opinię, że CEPA będzie działać jak klasyczne porozumienie o wolnym handlu, z tym, że dokument został podpisany nie przez dwa państwa, ale przez dwa obszary gospodarcze zgodnie z doktryną „Jeden kraj – dwa systemy”. Analizując strukturę gospodarczą Hongkongu wspomniany naukowiec podkreśla, że jedynie 5% GDP pochodzi z sektora wytwórczego W ciągu ostatnich kilku lat wielu producentów przeniosło już swe moce wytwórcze do południowych Chin, głównie w rejon Delty Rzeki Perłowej. Ponadto, w branżach, w których Hongkong tradycyjnie był obecny, następuje szybki rozwój firm chińskich (chodzi głównie o przemysł lekki, jubilerski, papierniczy, zabawkarski). Głównym źródłem dochodów Hongkongu jest rozbudowany sektor profesjonalnych usług. Nasuwa się zatem wniosek, że oddziaływanie CEPA na sferę wytwórczości będzie dość umiarkowane. W wymiarze finansowym „oszczędności” na uzyskaniu zerowej stawki celnej zamkną się kwotą około 100 milionów USD, tzn. 0,4% GDP Hongkongu. Podkreśla się natomiast długoterminowe znaczenie, jakie porozumienie może przynieść dla integracji Hongkongu z ChRL, a głównie dla tworzenia potężnego organizmu gospodarczego w rejonie Delty Rzeki Perłowej. Przewidywane skutki wprowadzenia postanowień porozumienia CEPA w życie można ująć w czterech podstawowych punktach: 1/ Fakt, że sporo towarów będzie miało w eksporcie do ChRL zerową stawkę celną powoduje, że Hongkong będzie mógł w jeszcze większym stopniu wykorzystywać swój kapitał, kreatywność i przewagę technologiczną, rozwijając nowe branże wytwórczości specjalizujące się w technologicznie zaawansowanych, markowych produktach. Spowolnienie gospodarki, protesty społeczne i postępujące otwarcie gospodarki ChRL postawiły przed środowiskiem gospodarczym Hongkongu istotne pytanie o przyszłą rolę i tożsamość ekonomiczną tego obszaru w świetle postępującej integracji z ChRL. Wiodąca perspektywicznie rola Hongkongu sprowadza się do ugruntowania pozycji kreatora rozwiązań w produkcji („wytwarzanie krótkich serii wyrobów, które komentatorzy gospodarczy określają angielską definicją high value-added products with essential content of intellectual property), bądź organizacji profesjonalnych usług finansowo-prawnych. Warto dodać, że tak postawiony priorytet rozwoju wspierany jest przez bardzo precyzyjne prawo o ochronie własności intelektualnej. W systemie kształcenia młodzieży również priorytetowe znaczenie ma wyrabianie postaw kreatywnych, twórczych. Program lokalnych konferencji coraz szerzej zakłada fachowe seminaria nt. sztuki projektowania, rozumianej nie tylko jako umiejętność tworzenia atrakcyjnego mebla bądź ubrania, ale budowy (a więc również „projektowania”) coraz skuteczniejszych rozwiązań systemowych w każdym obszarze działalności gospodarczej. 2/ Jak już wspomniano, porozumienie CEPA otwiera dla firm z Hongkongu preferencyjny dostęp do branży usług w ChRL (przede wszystkim bankowość, finanse, logistyka i działalność prawnicza), co z jednej strony rozszerzy możliwości zatrudnienia dla wielu specjalistów z Hongkongu, z drugiej zaś będzie stopniowo udoskonalać poziom tych branż w ChRL. Po wejściu do WTO ChRL pilnie potrzebuje kapitału, wykwalifikowanych kadr, rozbudowy systemu finansowego, sektora telekomunikacyjnego, ubezpieczeniowego i księgowego. Hongkong jest najbliższym i najbardziej profesjonalnym źródłem pozyskania tych usług. Spore są zatem oczekiwania w Hongkongu, że możliwości zatrudnienia w ChRL wykształconej kadry młodych ludzi z Hongkongu złagodzi problem bezrobocia. Według informacji z Trade Development Council of Hongkong, udział sektora usług w Chinach w kształtowaniu GDP wynosi zaledwie 34%, podczas, gdy w Hongkongu 87%. Względy pozaekonomiczne powodują, że w oficjalnych komentarzach prasowych w Pekinie bądź Szanghaju lansuje się opinię, że CEPA to „pomocna dłoń” władz ChRL dla przeżywającej okres spowolnienia gospodarki Hongkongu. W praktyce porozumienie to powinno mieć bardzo istotne znaczenie dla obu stron. Sprawę bardzo prosto ujął podpisujący umowę ze strony chińskiej, wiceminister handlu An Min, który powiedział „Gdyby porozumienie CEPA nie miało przynieść korzyści Chinom, to tego porozumienia po prostu by nie było”. 3/ Ponadto, mimo szybkiego rozwoju, sposób prowadzenia interesów w ChRL, pozostałości centralnego sterowania w gospodarce i zwykła nierzetelność oraz korupcja powodują, że wiele firm, szczególnie małych i średnich podchodzi z dużą ostrożnością do kwestii szerszego zaangażowania się w działalność na rynku ChRL. Hongkong, ze swoją bliskością geograficzną i kulturową, a odmienną etyką prowadzenia biznesu i silnym przywiązaniem do respektowania prawa w biznesie, a obecnie z większym dostępem do rynku chińskiego, staje się jeszcze bardziej atrakcyjnym partnerem dla zagranicznych firm zainteresowanych wejściem na rynek chiński. 4/ Szczególnie istotne znaczenie ma porozumienie dla współpracy w obszarze Delty Rzeki Perłowej. Z liczbą ludności ponad 70 milionów, a więc 10 razy większą niż liczy Hongkong, Prowincja Guangdong będzie dla Hongkongu bezpośrednim obszarem dalszej ekspansji gospodarczej. Ten region Chin, który już obecnie znacznie podniósł standard życia mieszkańców, będzie współuczestniczył w integracji Hongkongu z gospodarką ChRL. Symbolem tej integracji ma być decyzja o budowie olbrzymiego mostu, łączącego Hongkong z zachodnią częścią obszaru Delty Rzeki Perłowej. Warto podkreślić, że w ramach postępującej liberalizacji przepisów granicznych, począwszy od sierpnia 2003 r., mieszkańcy Kantonu mogą indywidualnie odwiedzać Hongkong. W gospodarczym spojrzeniu na Azję Południowo-Wschodnią, rozwijające się południe Chin wspierane aktywnością i sprawnością Hongkongu będzie odgrywało coraz poważniejszą rolę. Według niektórych osobistości lokalnego życia gospodarczego, porozumienie CEPA jest istotnym elementem stopniowego rozszerzania strefy wolnego handlu w tej części świata. W wydaniu „South China Morning Post” z dnia 7 lipca 2003 r. Szef Izby Handlowej Hongkongu E.Y. Woon potwierdził, że ChRL, planując podpisanie porozumienia o wolnym handlu (Free Trade Agreement – FTA) z organizacją ASEAN, była zainteresowana, aby mieć uregulowaną kwestię liberalizacji handlu z Hongkongiem. Prowadzone są obecnie bardzo intensywne konsultacje zmierzające do podpisania analogicznego porozumienia z Makao. Wyraźną intencją rządu ChRL jest, by w dalszej perspektywie podpisać podobne porozumienie z Tajwanem, choć tu na przeszkodzie mogą stanąć poważne różnice polityczne. Japonia i Korea Południowa zadeklarowały już chęć podpisania FTA z ChRL - widać zatem, że porozumienie CEPA jest również dokumentem obrazującym zachodzące procesy liberalizacyjne w znacznie szerszej skali. Porozumienie CEPA a nowe możliwości dla polskich firm Ze względu na fakt, że istotne definicje, ważne dla wprowadzenia porozumienia CEPA, są jeszcze uściślane, poniższe uwagi mają charakter wstępny i są efektem dyskusji zarówno na forum tutejszej Izby Gospodarczej, jak i w czasie spotkań z konsulami ds. handlowych państw Unii. Generalnie dominuje przekonanie, że umiejscowienie działalności gospodarczej w Hongkongu jest w dalszym ciągu korzystne z dwóch względów: bardzo dobra infrastruktura Hongkongu do prowadzenia biznesu, w tym rozwinięty system bankowy, prawny, sprawna administracja, profesjonalny system usług finansowych, stabilny system gospodarczy, doskonała sieć komunikacyjna i baza przeładunkowa itp., bliskie położenie olbrzymiego i bogacącego się rynku Delty Rzeki Perłowej, co wraz z postępującą liberalizacją handlu i ruchu osobowego stwarza nowe, duże możliwości. Z ankiety opublikowanej przez Hong Kong Trade Development Council, a przeprowadzonej wśród przedstawicieli firm z Unii Europejskiej działających w ChRL (głównie w rejonie Delty Rzeki Perłowej) wynika, że 77% respondentów traktuje Hongkong jako zasadniczą bazę i wsparcie swoich działań w ChRL. 90 % respondentów wyraziło nadzieję na dalszą znaczną ekspansję na rynek chiński, wykorzystując Hongkong jako wiarygodną platformę wspierającą wysiłki produkcyjno-marketingowe w ChRL. Wspomniana ankieta potwierdza, że główne elementy, najbardziej cenione w zestawie usług świadczonych przez Hongkong, to (zgodnie z preferencjami respondentów): wsparcie w marketingu i sprzedaży, baza bankowo-finansowa, obsługa logistyczna eksportu-importu. Przeszkodą dla małych i średnich firm są natomiast wysokie koszty utrzymania biura I działalności w Hongkongu. Pierwsze komentarze przedstawicieli biznesu akcentują następujące elementy: 1/ dominuje opinia, że CEPA może mieć spore znaczenie dla małych i średnich firm europejskich, chcących wejść na rynek chiński. Grupa dużych firm inwestycyjnych (typu ABB, Siemens, Philips itp.) już parę lat temu podjęła decyzje o tworzeniu spółek typu joint venture, zatem te podmioty działają już na rynku chińskim i porozumienie CEPA nie ma dla tych gigantów kluczowego znaczenia. Ponadto, działalność w ramach potężnych inwestycji charakteryzuje się inną specyfiką niż obszar gospodarczy, na który największy wpływ ma omawiane porozumienie. 2/ Polska jest postrzegana jako przyszły, poważny członek Unii Europejskiej. Firmy z Hongkongu coraz intensywniej penetrują polski rynek, nawiązując kontakty z polskimi partnerami z branży. WEH ma praktyczne przykłady na to, że polskie firmy pośredniczą w sprzedaży wyrobów „Made in Hongkong”, a praktycznie z Chin do Niemiec, Francji i innych państw unijnych. Polska, jako duży rynek w centrum Europy, jest atrakcyjnym miejscem docelowego eksportu. Hongkong natomiast powinien być coraz bardziej postrzegany jako atrakcyjne miejsce dla polskiego biznesu, gdzie można znaleźć partnera do wejścia na rynek chiński i to głównie Chin południowych, gdzie rośnie poziom życia i w naturalny sposób wzrasta zainteresowanie produktami i usługami (np. turystyka) bardziej wyszukanymi, charakterystycznymi dla modelu konsumpcji klasy średniej. Tematem na oddzielne opracowanie jest natomiast kwestia, które towary mogłyby być przedmiotem sprzedaży. Ta kluczowa sprawa będzie przez WEH KG Hongkong na bieżąco monitorowana, szczególnie po formalnym zdefiniowaniu pojęcia rules of origin. Warto wspomnieć, że część państw unijnych organizuje w IV kwartale b.r. misje do Hongkongu i Prowincji Guangdong dla przedyskutowania praktycznych efektów wpływu nowych regulacji na możliwości działania firm z Europy. 3/ Firmy zainteresowane działalnością na rynku chińskim w coraz większym stopniu muszą zdawać sobie sprawę z faktu, że w rejonie Delty Rzeki Perłowej tworzy się poważny organizm gospodarczo-społeczny o odmiennych niż w pozostałej części Chin wzorcach działania i modelu konsumpcji. Ta bardzo ogólna uwaga powinna być punktem wyjścia do określenia dalszej strategii działania, w której należałoby założyć współpracę z partnerem z Hongkongu, korzystającym z dobrodziejstw porozumienia CEPA. W zależności od reprezentowanego profilu działalności produkcyjnej bądź usługowej możliwe są trzy opcje, ujęte w formie propagowanych tu w języku angielskim sloganów marketingowych: a. Partner with a CEPA - qualified firm in Hongkong, b. Invest in a CEPA - qualified company, c. Buy a CEPA - qualified company. Jak wspomniano, podpisane niedawno porozumienie CEPA ma w praktyce służyć dalszej integracji Hongkongu z chińską gospodarką. Dla małych i średnich firm z Europy, w tym z Polski, będą tworzyć się nowe możliwości działania głównie na szybko rozwijającym się rynku południowych Chin. Dotychczas Hongkong był dla większości polskich firm pośrednikiem - źródłem atrakcyjnych towarów produkowanych w Chinach, a dostarczanych na rynek Polski i sąsiednich krajów. Obiektywne uwarunkowania powodują, że zjawisko to będzie się dalej utrzymywać. Pytanie, które zadają sobie przedstawiciele biznesu europejskiego w Hongkongu brzmi: „Na ile porozumienie CEPA może przyczynić się do zwiększenia obecności towarów „Made in Europe” i/lub niektórych profesjonalnych usług na terenie Chin Południowych”? Biorąc pod uwagę aktywność gospodarczą tutejszego obszaru, najbliższe miesiące powinny pokazać, czy małe i średnie firmy z Unii Europejskiej (w tym z Polski) będą jedynie świadkami tworzenia się kolejnego centrum gospodarczego, czy też będą mogły znaleźć w tym procesie swoje miejsce. Wraz z pozyskiwaniem kolejnych teoretycznych i praktycznych doświadczeń na miejscu, temat ten będzie z pewnością przedmiotem dalszych analiz WEH Hongkong. Opracował Andrzej Pieczonka Konsul d/s Handlowych Hongkong,