|
|
(ostatnia aktualizacja tekstu: 2004-06-29 14:42:13)
![Print [0.12 kB]](http://www.polandguangzhou.com/pl/img/221.gif) wersja do druku |
<b>Wprowadzenie</b>
Zgodnie z prawem cywilnym Chińskiej Republiki Ludowej istnieją dwa typy przedsiębiorstw wspólnych o kapitale mieszanym typu joint venture i są nimi:
<ul>
<li>Chińsko-Zagraniczne Przedsiębiorstwa Wspólnego Kapitału (ang. Chinese-Foreign Equity Joint Ventures),
<li>Chińsko-Zagraniczne Przedsiębiorstwa Wzajemnej Współpracy (ang. Chinese-Foreign Contractual Joint Ventures).
</ul>
Wymienione wyżej formy organizacyjno-prawne wydają się na pozór identyczne. Posiadają one jednak zupełnie odmienny charakter, co zresztą nie zawsze jest dobrze rozumiane nawet przez chińskie władze lokalne. Uwaga ta dotyczy głównie obszarów wiejskich i rolniczych Chińskiej Republiki Ludowej. Zagraniczni inwestorzy powinni zatem poznać różnice, jakie dzielą te dwie formy organizacyjno-prawne. W niniejszym opracowaniu omówione zostały obydwie formy przedsiębiorstw w kontekście takich zagadnień, jak: struktura zarządzania tymi przedsiębiorstwami, zasady inwestowania, warunki uzyskania prawa na korzystanie z ziemi, schemat podziału zysku i inne.
<b>Umowa i statut przedsiębiorstwa wspólnego (joint venture)</b>
„Duszą” przedsiębiorstwa wspólnego jest Umowa o Przedsiębiorstwie Wspólnym, która określa warunki porozumienia między stronami i obowiązki każdej ze stron.
„Mózgiem” jest statut przedsiębiorstwa wspólnego, w którym określa się - najogólniej rzecz ujmując - sposoby realizacji wspomnianej umowy. W związku z powyższym obydwa te dokumenty odgrywają równorzędną, ważną rolę i należy zwrócić szczególną uwagę na sformułowanie zawartych w nich zapisów.
Istnieją zauważalne różnice pomiędzy ustawami regulującymi działalność Przedsiębiorstw Wspólnego Kapitału (PWK) i Przedsiębiorstw Wzajemnej Współpracy (PWW). Przepisy dotyczące PWK zawarte są w Ustawie ChRL o Chińsko-Zagranicznych Przedsiębiorstwach Wspólnego Kapitału (zwanej także Ustawą o spółkach z chińsko-zagranicznym kapitałem zakładowym, której pełen tekst w swobodnym tłumaczeniu na język polski zawarty jest w Aneksie Nr 2 do niniejszego opracowania) z 1979 roku. Przepisy dotyczące PWW zawarte są w Ustawie ChRL o Chińsko-Zagranicznych Przedsiębiorstwach Wzajemnej Współpracy (zwanej także Ustawą o spółdzielniach z udziałem chińsko-zagranicznym, której pełen tekst w swobodnym tłumaczeniu na język polski zawarty jest w Aneksie Nr 3 do niniejszego opracowania) z 1988 roku. Poniżej omówione zostały zasadnicze różnice prawne i zagadnienia praktyczne odnoszące się do stosowania różnego rodzaju przepisów.
<b>Status osoby prawnej</b>
Przedsiębiorstwa Wspólnego Kapitału z reguły są zakładane w formie przedsiębiorstw z ograniczoną odpowiedzialnością, z uzgodnionym i ściśle określonym pomiędzy inwestorem zagranicznym i stroną chińską okresem funkcjonowania. Każda ze stron wnosi do przedsiębiorstwa wspólnego określony kapitał odpowiadający kwocie własnej części wkładu do kapitału założycielskiego.
Przedsiębiorstwa Wzajemnej Współpracy mogą funkcjonować zarówno w formie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, jak i bez konieczności tworzenia osoby prawnej. Jednocześnie, podział zysku w tego typu przedsiębiorstwach może być dokonywany na zasadach uzgodnionych pomiędzy zagraniczną i chińską stronami PWW, i niekoniecznie musi być proporcjonalny do kwoty wniesionego kapitału. W przypadku, gdy PWW powstaje bez tworzenia osoby prawnej, wówczas odpowiedzialność tego przedsiębiorstwa jest nieograniczona i podzielona jest pomiędzy strony proporcjonalnie do ich wkładu w przedsiębiorstwo. Takie organizacje zarządzane są przez Zarząd, a nie przez Radę Nadzorczą (w Chinach jest nią Rada Dyrektorów).
PWK wykorzystywane są na ogół w celu organizacji pracy na dłuższy okres czasu i przy zaangażowaniu większych nakładów kapitałowych, natomiast PWW tworzone są zazwyczaj w takich przypadkach, kiedy strona zagraniczna wnosi kapitał do chińskiego przedsiębiorstwa produkcyjnego i ma na celu sprawowanie kontroli nad wykorzystaniem tego kapitału i podziałem zysków.
Status osoby prawnej w Chinach daje możliwość posiadania, użytkowania i rozporządzania własnością, możliwość samodzielnego zarządzania i prowadzenia działalności gospodarczej oraz możliwość występowania przed sądem w charakterze powoda i pozwanego.
Biorąc pod uwagę strukturę PWW, posiadającego dodatkowo status osoby prawnej, należy stwierdzić, iż jest ono bardzo podobne do PWK, ponieważ w Umowie o powołaniu przedsiębiorstwa wspólnego i w Statucie wyraźnie wyeksponowane są stosunki pomiędzy stronami i wyraźnie nakreślona jest wewnętrzna struktura organizacyjna. Różnią je wyraźnie ramy czasowe, które w przypadku PWW są znacznie krótsze niż w PWK.
<b>Obowiązki umowne</b>
Obecnie PWK posiadają znacznie bardziej restrykcyjną, niż w okresie wcześniejszym, reglamentację struktury organizacyjnej, co de facto przyczynia się do zwiększenia bezpieczeństwa kapitału, dla którego obsługi takie przedsiębiorstwa są powoływane.
PWW natomiast posiadają większą swobodę w umownym określaniu zobowiązań każdej ze stron.
<b>Wnoszenie kapitału</b>
Wnoszenie kapitału, niezależnie od tego, z której z wyżej wymienionych form przedsiębiorstwa wspólnego skorzystano, powinno nastąpić w postaci wniesienia środków finansowych lub też w formie zaangażowania innego majątku, na przykład takiego jak: budynki, wyposażenie, materiały czy też know how. Inwestorzy zagraniczni mają prawo wniesienia do 70% wartości kapitału założycielskiego w tzw. naturze (aport), przy jednoczesnym, obowiązkowym uzupełnieniu brakujących 30% w formie wpłaty środków finansowych. W przypadku PWK proces wnoszenia majątku i ocena jego wartości odbywa się pod ścisłą kontrolą niezależnych ekspertów (służb celnych), których zadaniem jest stwierdzenie czy określona wartość majątku nie przekracza cen na rynkach światowych. Jest to nieodłącznym elementem Umowy i wnoszenia kapitału.
PWW powinny mieć określone <i>własne warunki wnoszenia kapitału i współpracy</i>, co oznacza, że przedsiębiorstwo wspólne może samodzielnie zdecydować o sposobie oceny wartości wkładów w kapitał założycielski. Jednocześnie, strony PWW mogą wykorzystywać tak zwane <i>warunki współpracy</i> w charakterze ich wkładów kapitałowych w dane przedsiębiorstwo, co w znacznym stopniu ułatwia wszelkie procedury i pozwala na większą swobodę działania przy powoływaniu PWW.
Zazwyczaj strona chińska dostarcza takie aktywa jak: <i>Udzielone prawa na ziemię</i> lub budynki czy hale produkcyjne bez przekazania tego majątku przedsiębiorstwu wspólnemu w formie prawnej. Jednak majątek ten może być brany pod uwagę jako aktywa przedsiębiorstwa w kwestiach odpowiedzialności za dowolnego rodzaju zadłużenia przedsiębiorstwa wspólnego.
Proporcje wkładów, jakie powinny wnieść strony do kapitału założycielskiego oraz proporcje podziału zysku PWK, określa Rada Dyrektorów (Rada Nadzorcza) przedsiębiorstwa. Minimalny wkład, jaki powinien być wniesiony przez stronę zagraniczną do kapitału założycielskiego tego typu przedsiębiorstw, wynosi 25% jego wartości. Natomiast maksymalna jego wielkość nie została określona. Inwestujący w PWK nie posiadają akcji, a mają swój udział w kapitale założycielskim przedsiębiorstwa wspólnego.
W odniesieniu do PWW udziały strony zagranicznej w kapitale przedsiębiorstwa nie mogą przekraczać wysokości 50% kapitału założycielskiego przedsiębiorstwa.
<b>Struktura zarządzania w przedsiębiorstwach wspólnych</b>
Przedsiębiorstwa Wspólnego Kapitału powinny posiadać dwupoziomową strukturę zarządzania w formie Rady Nadzorczej (jako wyższej formy zarządzania przedsiębiorstwem) oraz organ wykonawczy zatrudniony na warunkach kontraktowych. Jest nim Zarząd, którym w Chinach zwyczajowo jest Dyrektor Generalny i jego dwaj zastępcy (w Polsce - Prezes). Wymienione osoby ponoszą pełną odpowiedzialność za bieżącą pracę spółki.
Przedsiębiorstwa Wzajemnej Współpracy mogą być zarządzane jedynie przez Radę Nadzorczą, a w przypadku, gdy przedsiębiorstwo nie posiada statusu osoby prawnej jest ono zarządzane jedynie przez Zarząd.
<b>Podział zysku</b>
Dla Przedsiębiorstwa Wspólnego Kapitału zostało ustalone, że każda inwestująca w przedsiębiorstwo strona ma prawo do zysku w proporcji równej wniesionym wkładom kapitałowym. Strona zagraniczna przedsiębiorstwa może wywozić uzyskane zyski za granicę po dokonaniu i zakończeniu audytu oraz uregulowania wszystkich kwestii podatkowych przez przedsiębiorstwo wspólne. Jednocześnie Chiny udzielają określonych ulg podatkowych tym zagranicznym inwestorom, którzy zamierzają uzyskane zyski zainwestować ponownie w Chinach.
W Przedsiębiorstwie Wzajemnej Współpracy wysokość dzielonego między stronami zysku może nie być ściśle związana z wysokością wniesionego w to przedsiębiorstwo kapitału. W związku z powyższym, partner zagraniczny może posiadać mniejszy niż strona chińska udział w kapitale przedsiębiorstwa (takie wymogi stosowane są przy tworzeniu przedsiębiorstw wspólnych w takich np. branżach jak: reklama, telekomunikacja, nieruchomości, transport), a otrzymywać procentowo większe zyski. Zyski PWW mogą być również dzielone w „naturze”, na przykład w postaci wyprodukowanych dóbr.
<b>Zwrot wniesionego kapitału</b>
W przypadku PWW dopuszczalne jest, aby <i>kapitał, który został wniesiony przez stronę zagraniczną przedsiębiorstwa został jej zwrócony w postaci dodatkowych wypłat w okresie jego funkcjonowania</i>. Jest to szczególnie znaczące udogodnienie w przypadku, gdy strona zagraniczna korzysta z pożyczek lub kredytów dla sfinansowania przedsiębiorstwa. W tym przypadku kompromis polega na tym, że strona chińska otrzymuje prawo do przejęcia wszystkich aktywów strony zagranicznej w przedsiębiorstwie wspólnym po upływie okresu jego funkcjonowania.
Zasada ta nie ma zastosowania w przypadku PWK.
<b>Prawo użytkowania ziemi</b>
Często chińska strona przedsiębiorstwa wspólnego wykorzystuje w charakterze wniesionego do przedsiębiorstwa kapitału Udzielone prawo na użytkowanie ziemi. W Chinach istnieją dwie formy użytkowania ziemi: udzielone i ulokowane.
<b>Prawo <i>udzielone</i></b> polega na tym, że państwo wydaje zezwolenie na użytkowanie ziemi konkretnemu przedsiębiorstwu wspólnemu, które w określonym przedziale czasowym (wskazanym w wydanym zaświadczeniu o prawie użytkowania ziemi) posiada tytuł do użytkowania przedmiotowego gruntu. Termin ten nie jest związany z okresem ważności Umowy o przedsiębiorstwie wspólnym, albowiem może być dłuższy i w tym przypadku ziemia rozpatrywana jest w charakterze aktywów, należących do obydwu stron przedsiębiorstwa wspólnego, proporcjonalnie do ich udziałów. Prawo to może być odpowiednio zbyte po cenie rynkowej w przypadku, gdy nie został przedłużony okres działalności przedsiębiorstwa wspólnego. Przedsiębiorstwo wspólne może zastawić ziemię (na hipotekę) lub sprzedać ją, traktując uzyskane ze sprzedaży środki finansowe jako własność przedsiębiorstwa.
<b>Prawo <i>ulokowane</i></b> polega na tym, że tytuł do ziemi - zazwyczaj - pozostaje po stronie chińskiego partnera przedsiębiorstwa wspólnego. W miastach i rejonach podmiejskich grunty są - z reguły - bezpośrednio własnością państwa. W regionach rolniczych ziemia może należeć do wsi lub komitetów wiejskich, które mogą udzielać <i>Ulokowanego prawa na użytkowanie ziemi</i>. Oznacza to, że dowolny majątek, związany np. z budynkami, pozostaje prawnie po stronie chińskiej przedsiębiorstwa, a nie po stronie inwestora zagranicznego.
Z tego względu w przypadku inwestowania w budynki, hale i różnego rodzaju obiekty znajdujące się na gruntach, w stosunku do których zastosowane jest <i>Ulokowane prawo na użytkowanie ziemi</i>, zagraniczny inwestor pamiętać powinien o tym, że w każdej sytuacji strona chińska przedsiębiorstwa znajduje się na wygranej pozycji.
Istnieje możliwość dokonania konwersji prawa <i>ulokowanego</i> na <i>udzielone</i> i odwrotnie - prawa udzielonego na ulokowane za pośrednictwem lokalnych Komitetów ds. Ziemi Państwowego Urzędu ds. Ziemi, który kupuje ziemię od obecnego dzierżawcy, zmienia jej kwalifikację na grunty państwowe, następnie załatwia <i>Udzielone prawo na użytkowanie ziemi</i> dla przedsiębiorstwa wspólnego.
Należy podkreślić, że jedynie państwo może przyznać <i>Udzielone prawo na użytkowanie ziemi</i> i z uwagi na ten fakt inwestor zagraniczny powinien zwrócić uwagę czy rzeczywiście takie prawo (jeżeli oczywiście jest ono potrzebne) zostało uwzględnione i zapisane w Umowie o przedsiębiorstwie wspólnym. Uzyskanie omawianego prawa posiada oczywiście swoją cenę. Chcąc je nabyć można bezpośrednio zwrócić się do lokalnego Komitetu ds. Ziemi z zapytaniem, kto z lokalnych dzierżawców posiada określoną działkę i jaki jest jej koszt. W Chinach funkcjonują obecnie również niezależni eksperci od wyceny ziemi, gruntów i działek pod inwestycje, i wydaje się, iż niezłym pomysłem byłoby zaangażowanie takiego eksperta w celu dokonania dokładnej wyceny wartości gruntu, pozostającego w zainteresowaniu inwestora zagranicznego, co stanowiłoby potwierdzenie bądź przeciwwagę wyceny zaoferowanej bezpośrednio przez lokalnego posiadacza ziemi.
<b>Posumowanie</b>
Tworzenie i funkcjonowanie przedsiębiorstw wspólnych w Chinach jest bardzo skomplikowanym mechanizmem inwestycyjnym. Z uwagi na to rzeczą ważną i zasadniczą jest posiadanie ugruntowanej wiedzy oraz zrozumienie chińskiego ustawodawstwa w celu dokonania takiej konstrukcji przedsiębiorstwa wspólnego, która odpowiadać będzie żądanej koncepcji, długoterminowym planom i oczekiwanym przez inwestora zagranicznego stosunkom z partnerem chińskim. Z tego względu przy podejmowaniu decyzji o organizacji przedsiębiorstwa wspólnego nieocenioną rolę odgrywa możliwość skorzystania z wykwalifikowanej pomocy prawnej.
<hr noshade>
<b>Kilka teoretycznych słów praktycznych</b>
<b>Termin <i>joint venture</i></b>
Termin <i>joint venture</i> jest używany zarówno w stosunku do przedsięwzięć o charakterze koncentracyjnym, jak i w stosunku do porozumień horyzontalnych (działania kooperacyjne). W kontekście unijnych (odnoszących się do Unii Europejskiej) reguł konkurencji, Komisja Europejska stosowała ten termin tylko w odniesieniu do przedsiębiorstwa, które jest odrębnym podmiotem gospodarczym i podlega wspólnej kontroli przynajmniej dwóch innych przedsiębiorstw (czyli w odniesieniu do działań o charakterze koncentracyjnym). Przedsiębiorstwo wspólne joint venture, przy spełnieniu określonych przesłanek, jest jedną z form koncentracji przedsiębiorstw, objętych regulacją Rozporządzenia Rady (EWG) nr 406/89 z dnia 21 grudnia 1989 roku o kontroli koncentracji przedsiębiorstw, ze zmianami wprowadzonymi Rozporządzeniem Rady (UE) nr 1310/97 z dnia 30 czerwca 1997 roku. Art. 3 ust. 2 Rozporządzenia nr 4064/89 uznaje za połączenie przez przejęcie kontroli utworzenie przedsiębiorstwa wspólnego joint venture wykonującego na stałe wszystkie funkcje samodzielnego przedsiębiorstwa (<i>full function joint venture</i>).
Utworzenie przedsiębiorstwa wspólnego stanowi koncentrację, gdy spełnione zostaną następujące warunki:
<ol>
<li>ustanowienie wspólnej kontroli,
<li>dokonanie zmian w strukturze przedsiębiorstwa.
</ol>
1. Ustanowienie wspólnej kontroli
Dwa lub więcej przedsiębiorstw przejmują wspólną kontrolę nad innym - nowo tworzonym - przedsiębiorstwem, w tym przypadku przedsiębiorstwem wspólnym. Wspólne przejęcie kontroli występuje wtedy, gdy dwa lub więcej przedsiębiorstw (lub osób fizycznych) może wywierać decydujący wpływ na inne przedsiębiorstwo. Przykładem wspólnej kontroli jest sytuacja, gdy dwaj udziałowcy przedsiębiorstwa (podlegającego wspólnej kontroli) decydują równą liczbą głosów (każdy po 50% głosów) lub każdy z nich ma prawo powołania równej liczby członków organu zarządzającego. Wspólna kontrola może również występować przy braku równej ilości głosów lub reprezentacji w organach zarządzających, a także, gdy wspólne przedsiębiorstwo podlega kontroli więcej niż dwóch przedsiębiorstw. Sytuacja taka wystąpi, gdy udziałowcy mniejszościowi mają prawo veta w stosunku do strategicznych decyzji gospodarczych przedsiębiorstwa wspólnego.
2. Zmiana w strukturze przedsiębiorstw
Przedsiębiorstwo wspólne musi na stałe wykonywać wszystkie funkcje samodzielnego podmiotu gospodarczego. Przedsiębiorstwo wspólne, które spełnia to kryterium, urzeczywistnia trwałą zmianę w strukturze łączących się przedsiębiorstw.
Przedsiębiorstwo wspólne musi działać na rynku spełniając wszystkie te funkcje, które normalnie są wykonywane przez przedsiębiorstwo działające na tym samym rynku. W tym celu przedsiębiorstwo wspólne musi mieć zarząd, którego zadaniem jest prowadzenie bieżących spraw przedsiębiorstwa, musi mieć też zapewnione wystarczające zasoby finansowe, osobowe i majątkowe (materialne i niematerialne) w taki sposób, aby mogło w sposób trwały prowadzić swoją działalność gospodarczą.
Przedsiębiorstwo wspólne może być utworzone w celu uzupełnienia jakiejś formy działalności przedsiębiorstw sprawujących nad nim kontrolę lub w celu zintegrowania niektórych z ich istniejących działalności, albo też w celu rozwinięcia całkowicie nowej dziedziny działalności.
Przedsiębiorstwo wspólne nie będzie spełniało na stałe funkcji samodzielnego podmiotu gospodarczego, jeśli została mu przypisana jakaś specyficzna funkcja z zakresu działań gospodarczych przedsiębiorstw sprawujących nad nim kontrolę, a przedsiębiorstwo wspólne samo nie ma dostępu do rynku. Dla przykładu przedsiębiorstwo wspólne, którego działalność ograniczona jest do dystrybucji lub sprzedaży produktów wytwarzanych przez przedsiębiorstwa sprawujące nad nim kontrolę, nie będzie spełniało funkcji samodzielnego podmiotu gospodarczego. Podobnie będzie w przypadku przedsiębiorstwa wspólnego ograniczonego tylko do produkcji albo badań i rozwoju.
Ponadto, przedsiębiorstwo wspólne ma - w zamierzeniu - prowadzić działalność gospodarczą w sposób trwały, czyli na stałe. Wskazuje na to - zwykle - przekazanie na rzecz przedsiębiorstwa wspólnego przez przedsiębiorstwa sprawujące nad nim kontrolę zasobów finansowych, osobowych i majątkowych, wystarczających do samodzielnego uczestnictwa w rynku.
<b>Fuzje i przejęcia kontroli</b>
Uznając generalnie za połączenie takie operacje, których efektem są trwałe zmiany strukturalne zaangażowanych w nie przedsiębiorstw, są to:
<ol>
<li>połączenie (fuzje) przedsiębiorstw,
<li>przejęcie przez jedno przedsiębiorstwo kontroli nad drugim (innym), w tym utworzenie przedsiębiorstwa wspólnego.
</ol>
1. Fuzja
Fuzja jest połączeniem dwóch lub więcej niezależnych przedsiębiorstw. W wyniku fuzji powstaje całkiem nowy podmiot, a przedsiębiorstwa łączące się (czyli tworzące nowe przedsiębiorstwo) przestają istnieć jako oddzielne i niezależne podmioty. Klasyczna fuzja polega na przekazaniu wszystkich praw i zobowiązań łączących się przedsiębiorstw na rzecz nowo utworzonego podmiotu.
Z fuzją mamy również do czynienia w przypadku, gdy jedno przedsiębiorstwo jest przejęte przez inne, zachowujące swój dotychczasowy byt prawny. W wyniku takiej fuzji tylko jedno przedsiębiorstwo (tj. przedsiębiorstwo przejęte) przestaje istnieć jako niezależny podmiot, a wszystkie jego prawa i zobowiązania są przekazane na rzecz przedsiębiorstwa przejmującego.
2. Przejęcie kontroli
W praktyce najczęściej występującą formą koncentracji są przejęcia kontroli przez jedne przedsiębiorstwa nad innymi. Do koncentracji w trybie przejęcia kontroli dochodzi wtedy, gdy:
<ol>
<li>jedna lub więcej osób fizycznych już kontrolujących inne przedsiębiorstwo, lub
<li>jedna lub więcej osób prawnych
</ol>
przejmuje bezpośrednią lub częściową kontrolę nad całym lub częścią jednego przedsiębiorstwa lub wielu przedsiębiorstw. Najczęstszą formą przejęcia kontroli nad innym przedsiębiorstwem jest nabycie (na własność) udziałów w jego kapitale (np. akcji), przy czym może to być nabycie całego kapitału lub określonego (w tym większościowego) pakietu w tym kapitale.
Rzadsze w praktyce jest nabycie (na własność) majątku przedsiębiorstwa, a przejęcie kontroli w drodze zawarcia umowy może mieć miejsce na przykład przez wprowadzenie akcji uprzywilejowanych lub możliwości korzystania z uprawnień chroniących udziały mniejszościowe, co rodzi nierównowagę pomiędzy ilością i wartością posiadanych akcji, a możliwościami wpływu na proces decyzyjny w przedsiębiorstwie.
W przypadku, gdy kontrolę przejmuje osoba fizyczna bądź grupa osób fizycznych musi ona już wcześniej kontrolować jakieś inne przedsiębiorstwo. Do połączenia dochodzi wówczas między przedsiębiorstwem uprzednio kontrolowanym przez osobę fizyczną (przedsiębiorstwo A) a przedsiębiorstwem, nad którym osoba ta przejmuje kontrolę (przedsiębiorstwo B). Przedsiębiorstwa A i B, dotychczas poddane kontroli różnych podmiotów, stają się przedmiotem łącznej kontroli tej samej osoby fizycznej.
Art. 3 ust. 3 Rozporządzenia EWG z 1989 r. nr 4064/89 zawierające definicję kontroli określa ją jako <i>możliwość wywierania decydującego wpływu na przedsiębiorstwo na podstawie praw, umów lub innych środków</i>. Przykładowymi źródłami kontroli mogą być: prawo własności lub użytkowania całości lub części majątku przedsiębiorstwa, prawa lub umowy przyznające decydujący wpływ na skład, głosowanie lub decyzje organów przedsiębiorstwa. To samo Rozporządzenie nr 4064/89 wprowadza ponadto w At. 4 ust. 4 rozróżnienie pomiędzy kontrolą bezpośrednią a kontrolą pośrednią. Kontrolę bezpośrednią sprawują osoby lub przedsiębiorstwa, które są posiadaczami praw lub upoważnionymi do korzystania z tych praw na mocy umów. Kontrolę pośrednią sprawują natomiast osoby lub przedsiębiorstwa, które nie będąc posiadaczami takich praw, ani nie mając umownego upoważnienia do korzystania z nich, mają władzę do wykonywania praw z nich wypływających (np. spółka holdingowa posiadająca 100% akcji spółki A sprawuje pośrednią kontrolę nad spółką B, w której spółka A nabyła większościowy pakiet udziałów i w wyniku tego uzyskała nad spółką B kontrolę bezpośrednią).
W przeciwieństwie do fuzji, gdzie łączące się przedsiębiorstwa (lub przedsiębiorstwo przejmowane) przestają istnieć jako oddzielne i niezależne podmioty, przy przejęciu kontroli przedsiębiorstwa łączące się przedsiębiorstwa zachowują swój dotychczasowy byt prawny, natomiast zmiana zachodzi w sposobie kontroli przedsiębiorstwa podlegającego przejęciu.
<b>Przejęcie kontroli może przybrać formę samodzielnego bądź wspólnego przejęcia kontroli.</b>
<b>Samodzielne przejęcie kontroli</b> występuje zazwyczaj w sytuacji, gdy jedno przedsiębiorstwo (lub osoba fizyczna już kontrolująca jakieś przedsiębiorstwo) nabywa prawo do większości głosów w przedsiębiorstwie podlegającym przejęciu. Nie jest przy tym istotne, czy nabyciu temu towarzyszy nabycie 50% udziałów +1 udział, czy też nabycie 100% udziałów kapitałowych, bowiem dopóki brak jest nabycia prawa do większości głosów w innym przedsiębiorstwie, dopóty nie wystąpi samodzielne przejęcie kontroli (nawet, gdyby nastąpiło nabycie większości udziałów kapitałowych). Samodzielne przejęcie kontroli może również dotyczyć udziałowca mniejszościowego. Udziałowiec nie dysponujący większością udziałów kapitałowych może wywierać decydujący wpływ na strategiczne decyzje przedsiębiorstwa podlegającego przejęciu przez fakt posiadania udziałów uprzywilejowanych dających prawo do większości głosów lub prawo do powoływania więcej niż połowy członków organu zarządzającego lub nadzorczego w przedsiębiorstwie. Udziałowiec mniejszościowy może także sprawować samodzielną kontrolę nad przedsiębiorstwem w sytuacji, gdy - biorąc pod uwagę stopień rozdrobnienia pozostałych udziałów - jest wysoce prawdopodobne, że osiągnie on większość na zgromadzeniu wspólników, gdyż pozostali (mniejsi) udziałowcy nie będą obecni ani reprezentowani na tym zgromadzeniu. Takie sytuacje zawsze należy oceniać na podstawie doświadczeń z poprzednich lat funkcjonowania przedsiębiorstwa, a fakt sprawowania samodzielnej kontroli jest tu sprawą faktów, a nie narzędzi prawnych.
<b>Wspólne przejęcie kontroli</b> występuje wtedy, gdy dwa lub więcej przedsiębiorstw (lub osób fizycznych) może wywierać decydujący wpływ na inne przedsiębiorstwo. Przykładem wspólnej kontroli jest sytuacja, gdy trzej udziałowcy przedsiębiorstwa, podlegającego wspólnej kontroli, dysponują równą liczbą głosów (każdy po 1/3 głosów) lub każdy z nich ma prawo powołania równej liczby członków organu zarządzającego. Decydujący wpływ przejawia się tu w możliwości blokowania strategicznych działań rynkowych przedsiębiorstwa przejętego. Z uwagi na fakt, iż przy wspólnej kontroli ryzyko sytuacji patowych, wynikających z możliwości odrzucenia strategicznych decyzji przez niektóre z przedsiębiorstw sprawujących wspólną kontrolę, jest bardzo wysokie to konieczne jest porozumienie wszystkich udziałowców (sprawujących wspólną kontrolę) odnośnie polityki gospodarczej przedsiębiorstwa podlegającego wspólnej kontroli. Przedsiębiorstwo podlegające wspólnej kontroli dwu lub więcej innych przedsiębiorstw zwane jest przedsiębiorstwem wspólnym (joint venture).
|
| |
|
|
|
|
|
Bazy Danych 
Polskie Placówki
